تعریف

سرطان تیروئید نوعی بیماری بدخیم است که از سلول‌های غده تیروئید، یک غده کوچک به شکل پروانه در جلوی گردن، منشأ می‌گیرد. این غده نقش مهمی در تنظیم متابولیسم بدن، ضربان قلب و سطح انرژی دارد. سرطان تیروئید زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های این غده به صورت غیرطبیعی تکثیر شوند و ممکن است به صورت توده‌ای قابل لمس در گردن ظاهر شود. خوشبختانه، اکثر انواع این سرطان رشد کندی دارند و با تشخیص زودهنگام، شانس بهبودی قابل توجهی وجود دارد. این بیماری بیشتر در زنان شایع است و می‌تواند در هر سنی بروز کند.

علل ایجاد

علت دقیق ابتلا به سرطان تیروئید هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل زیر می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند:

• سابقه خانوادگی: وجود سابقه سرطان تیروئید در اعضای خانواده می‌تواند خطر را بالا ببرد.
• قرار گرفتن در معرض اشعه: درمان‌های پرتوی قبلی در ناحیه سر یا گردن ممکن است زمینه‌ساز این بیماری شود.
• اختلالات تیروئید: شرایطی مانند گواتر یا وجود توده‌های خوش‌خیم در تیروئید می‌توانند ریسک را افزایش دهند.
• جنسیت و سن: زنان و افراد در رده سنی ۳۰ تا ۶۰ سال بیشتر در معرض این بیماری هستند. این بیماری معمولاً طی یک فرآیند تدریجی و در طول زمان پیشرفت می‌کند.

علائم و نشانه‌ها

سرطان تیروئید در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

• وجود توده یا برآمدگی قابل لمس در ناحیه گردن.
• دشواری در بلعیدن یا احساس فشار در گلو.
• تغییر در کیفیت صدا، مانند گرفتگی یا ضعف صدا.
• مشکل در تنفس به دلیل فشار بر نای.
• تورم غدد لنفاوی گردن یا گلو درد مزمن. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک برای ارزیابی دقیق ضروری است، زیرا ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشند.

روش‌های تشخیص

تشخیص سرطان تیروئید از طریق روش‌های زیر انجام می‌شود:

• معاینه بالینی: پزشک با لمس گردن، وجود توده را بررسی می‌کند.
• سونوگرافی: استفاده از امواج صوتی برای تصویربرداری از تیروئید و شناسایی ناهنجاری‌ها.
• بیوپسی با سوزن نازک: نمونه‌برداری از توده برای بررسی میکروسکوپی سلول‌ها.
• اسکن تیروئید: با استفاده از ماده رادیواکتیو برای شناسایی فعالیت توده‌ها.
• آزمایش خون: سنجش سطح هورمون‌های تیروئید برای ارزیابی عملکرد غده. تشخیص به موقع، کلید موفقیت در درمان این بیماری است.

روش‌های درمان

درمان سرطان تیروئید بسته به نوع، اندازه و مرحله بیماری تعیین می‌شود و شامل موارد زیر است:

جراحی

• تیروئیدکتومی: برداشتن کامل یا بخشی از غده تیروئید، که رایج‌ترین روش درمانی است.
• دیسکسیون غدد لنفاوی: در صورت گسترش سرطان، غدد لنفاوی اطراف نیز برداشته می‌شوند.

درمان با ید رادیواکتیو

• پس از جراحی، از ید رادیواکتیو برای نابودی سلول‌های سرطانی باقی‌مانده استفاده می‌شود.

هورمون‌درمانی

• مصرف داروهای هورمونی برای جایگزینی هورمون‌های تیروئید و جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی.

مراقبت‌های پس از درمان

• پیگیری منظم با پزشک برای نظارت بر عود بیماری.
• مدیریت عوارض احتمالی مانند خشکی دهان، تغییر صدا یا نیاز دائمی به مصرف هورمون. درمان موفق نیازمند همکاری بیمار و تیم پزشکی است.

پیشگیری و توصیه‌ها

پیشگیری کامل از سرطان تیروئید ممکن نیست، اما رعایت موارد زیر می‌تواند به کاهش خطر یا تشخیص زودهنگام کمک کند:

• اطلاع‌رسانی به پزشک در صورت وجود سابقه پرتودرمانی در ناحیه سر یا گردن.
• انجام معاینه ماهانه گردن با آینه برای شناسایی توده‌های جدید.
• انجام سونوگرافی سالانه در صورت وجود سابقه خانوادگی این بیماری.
• حفظ سبک زندگی سالم با رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم. در صورت مشاهده توده، تغییر صدا، یا دشواری در بلع، مراجعه فوری به پزشک برای ارزیابی توصیه می‌شود.