تعریف
سارکوم گروهی از سرطانهای نادر است که در بافتهای همبند بدن مانند استخوانها، عضلات، غضروف، تاندونها، رگهای خونی، اعصاب یا چربی ایجاد میشود. این بیماری به دو دسته اصلی تقسیم میشود: سارکوم بافت نرم (که در عضلات، چربی یا بافتهای نرم دیگر رخ میدهد) و سارکوم استخوان (مانند استئوسارکوم یا کندروسارکوم که در استخوانها یا غضروف ایجاد میشود). سارکوم میتواند در هر سنی رخ دهد، اما در کودکان و بزرگسالان جوان شایعتر است. گرچه نادر است، اما به دلیل توانایی گسترش به سایر نقاط بدن (متاستاز)، نیاز به تشخیص و درمان زودهنگام دارد.
علل ایجاد
علت دقیق سارکوم اغلب ناشناخته است، اما عوامل زیر میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند:
- قرار گرفتن در معرض اشعه: مانند پرتودرمانی قبلی برای درمان سایر سرطانها.
- عوامل ژنتیکی: برخی سندرمهای ارثی مانند سندرم لی-فرومنی یا نوروفیبروماتوز نوع ۱ خطر سارکوم را افزایش میدهند.
- مواد شیمیایی: قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص مانند آرسنیک یا برخی علفکشها.
- آسیبهای مزمن یا التهاب: التهاب طولانیمدت یا آسیب در بافتها ممکن است خطر را افزایش دهد.
- سابقه خانوادگی: داشتن خویشاوند نزدیک با سارکوم یا سایر سرطانها میتواند خطر را کمی افزایش دهد. سارکوم معمولاً به صورت تصادفی و بدون دلیل واضح ایجاد میشود.
علائم و نشانهها
علائم سارکوم به محل و نوع آن بستگی دارد، اما شایعترین علائم عبارتند از:
- توده یا تورم: وجود تودهای که ممکن است دردناک یا بدون درد باشد، اغلب در بازوها، پاها یا تنه.
- درد: بهویژه اگر توده به اعصاب یا عضلات فشار بیاورد.
- محدودیت حرکتی: در سارکومی نزدیک مفاصل، حرکت ممکن است دشوار شود.
- شکستگی استخوان: در سارکومی استخوان، استخوان ممکن است بدون ضربه شدید بشکند.
- علائم عمومی: در مراحل پیشرفته، علائمی مانند خستگی، کاهش وزن یا تب ممکن است ظاهر شوند. علائم اغلب در مراحل اولیه خفیف هستند و ممکن است با آسیبهای معمولی اشتباه گرفته شوند. هر تودهای که بزرگتر میشود یا بیش از چند هفته باقی میماند باید بررسی شود.
روشهای تشخیص
تشخیص سارکوم معمولاً با معاینه بالینی و بررسی تاریخچه پزشکی آغاز میشود. روشهای تشخیصی شامل موارد زیر هستند:
- تصویربرداری:
- رادیوگرافی (X-ray): برای بررسی سارکومی استخوان.
- امآرآی (MRI): بهترین روش برای بررسی سارکومی بافت نرم و تعیین اندازه و محل توده.
- سیتیاسکن یا پتاسکن: برای بررسی گسترش سرطان به سایر نقاط بدن.
- بیوپسی: نمونهبرداری از توده با سوزن یا جراحی برای بررسی سلولهای سرطانی زیر میکروسکوپ.
- آزمایشهای ژنتیکی: در برخی موارد، برای شناسایی جهشهای خاص در سلولهای سرطانی که میتواند به برنامهریزی درمان کمک کند. تشخیص زودهنگام برای جلوگیری از گسترش بیماری و بهبود نتایج درمان حیاتی است.
روشهای درمان
درمان سارکوم به نوع، محل، مرحله بیماری و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. گزینههای درمانی شامل موارد زیر هستند:
اقدامات جراحی
- جراحی برداشتن تومور: هدف اصلی حذف کامل تومور و حاشیهای از بافت سالم اطراف آن است. در سارکومی استخوان، ممکن است نیاز به بازسازی یا پروتز باشد.
- آمپوتاسیون: در موارد نادر که تومور قابل برداشتن نیست، ممکن است بخشی از عضو قطع شود.
- بیوپسی گره لنفاوی: در صورت احتمال گسترش به گرههای لنفاوی، این روش انجام میشود.
درمانهای سیستمیک
- شیمیدرمانی: برای از بین بردن سلولهای سرطانی، بهویژه در سارکومهای پیشرفته یا مواردی که به سایر نقاط بدن گسترش یافتهاند.
- درمان هدفمند: داروهایی که جهشهای خاص در سلولهای سرطانی (مانند مهارکنندههای کیناز) را هدف قرار میدهند.
- ایمونوتراپی: در برخی انواع سارکوم، برای تقویت سیستم ایمنی در برابر سرطان استفاده میشود.
پرتودرمانی
- برای کوچک کردن تومور قبل از جراحی یا از بین بردن سلولهای باقیمانده پس از جراحی.
- در مواردی که جراحی ممکن نیست، برای تسکین علائم استفاده میشود.
مراقبتهای پس از درمان
- پیگیری منظم با پزشک برای بررسی عود بیماری.
- توانبخشی فیزیکی برای بهبود حرکت و قدرت در ناحیه تحت درمان.
- مدیریت عوارض احتمالی مانند درد، تورم (لنفادم) یا عفونت.
پیشگیری و توصیهها
پیشگیری کامل از سارکوم ممکن نیست، زیرا اغلب بدون دلیل واضح ایجاد میشود. با این حال، رعایت موارد زیر میتواند خطر را کاهش دهد یا به تشخیص زودهنگام کمک کند:
- اجتناب از قرار گرفتن غیرضروری در معرض اشعه یا مواد شیمیایی خطرناک.
- معاینات منظم پزشکی، بهویژه برای افرادی با سابقه خانوادگی سرطان یا سندرمهای ژنتیکی.
- توجه به تودههای جدید یا دردناک در بدن و مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده آنها.
- حفظ سبک زندگی سالم با رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم و اجتناب از سیگار. در صورت بروز تودهای که بزرگتر میشود، دردناک است یا بیش از چند هفته باقی میماند، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
