تعریف

سرطان روده بزرگ، که گاهی به عنوان سرطان کولورکتال نیز شناخته می‌شود، نوعی بیماری بدخیم است که از سلول‌های دیواره داخلی روده بزرگ (کولون) یا راست‌روده (رکتوم) آغاز می‌شود. این سرطان معمولاً از پولیپ‌ها، که رشد‌های خوش‌خیم دیواره روده هستند، توسعه می‌یابد و با گذشت زمان می‌تواند به لایه‌های عمیق‌تر یا سایر اندام‌ها گسترش یابد. این بیماری بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال شایع است، اما در صورت تشخیص زودهنگام، شانس بهبودی بالایی دارد.

علل ایجاد

علت دقیق این سرطان مشخص نیست، اما عوامل زیر می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند:

• سابقه خانوادگی: وجود سرطان روده بزرگ یا پولیپ‌ها در اعضای خانواده.
• رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد گوشت قرمز، گوشت‌های فرآوری‌شده و غذاهای کم‌فیبر.
• سبک زندگی: کم‌تحرکی، چاقی، استعمال دخانیات و مصرف الکل.
• شرایط پزشکی: بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت زخمی یا بیماری کرون.
• سن: خطر با افزایش سن، به‌ویژه پس از ۵۰ سالگی، افزایش می‌یابد. این عوامل به تنهایی بیماری را ایجاد نمی‌کنند، اما در کنار هم می‌توانند ریسک را بالا ببرند.

علائم و نشانه‌ها

سرطان روده بزرگ در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

• تغییر در عادات روده‌ای، مانند اسهال یا یبوست طولانی‌مدت.
• وجود خون در مدفوع (قرمز روشن یا تیره).
• احساس نیاز مداوم به دفع، حتی پس از تخلیه روده.
• درد یا گرفتگی در ناحیه شکم.
• کاهش وزن ناخواسته یا خستگی شدید.
• کم‌خونی به دلیل خونریزی داخلی. در صورت مشاهده این علائم به‌ویژه به‌صورت مداوم، مراجعه به پزشک توصیه می‌شود.

روش‌های تشخیص

تشخیص سرطان روده بزرگ از طریق روش‌های زیر انجام می‌شود:

• کولونوسکوپی: استفاده از یک لوله نازک با دوربین برای بررسی داخل روده و نمونه‌برداری (بیوپسی).
• تست مدفوع: بررسی وجود خون مخفی در مدفوع.
• سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی: برای ارزیابی گسترش سرطان به سایر اندام‌ها.
• آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی یا نشانگرهای تومور مانند CEA.
• سیگموئیدوسکوپی: بررسی بخش پایینی روده بزرگ. غربالگری منظم، به‌ویژه از سن ۵۰ سالگی، می‌تواند تشخیص زودهنگام را ممکن سازد.

روش‌های درمان

درمان سرطان روده بزرگ بسته به مرحله بیماری و سلامت بیمار تعیین می‌شود و شامل موارد زیر است:

جراحی

• کوله‌کتومی: برداشتن بخش آسیب‌دیده روده بزرگ.
• جراحی تسکینی: برای کاهش علائم در مراحل پیشرفته.

شیمی‌درمانی

• استفاده از داروها برای نابودی سلول‌های سرطانی، اغلب پس از جراحی یا در موارد پیشرفته.

پرتودرمانی

• استفاده از اشعه برای هدف قرار دادن تومور، به‌ویژه در سرطان راست‌روده.

ایمونوتراپی یا درمان هدفمند

• داروهایی که سیستم ایمنی را تقویت کرده یا جهش‌های خاص در سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند.

مراقبت‌های پس از درمان

• پیگیری منظم با پزشک برای بررسی عود بیماری.
• تنظیم رژیم غذایی با فیبر بالا و اجتناب از غذاهای محرک.
• مدیریت عوارض احتمالی مانند تغییرات گوارشی یا خستگی.

پیشگیری و توصیه‌ها

پیشگیری کامل از سرطان روده بزرگ ممکن نیست، اما رعایت موارد زیر می‌تواند به کاهش خطر کمک کند:

• مصرف رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات، غلات کامل و فیبر و کاهش مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده.
• حفظ وزن سالم و فعالیت بدنی منظم حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته.
• اجتناب از استعمال دخانیات و مصرف متعادل الکل.
• انجام غربالگری منظم (مانند کولونوسکوپی) از سن ۵۰ سالگی یا زودتر در صورت وجود سابقه خانوادگی.
• مراجعه فوری به پزشک در صورت مشاهده علائم غیرعادی مانند خون در مدفوع یا تغییرات مداوم گوارشی. تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری می‌تواند جان بسیاری را نجات دهد.