تعریف
سرطان معده نوعی بیماری بدخیم است که از سلولهای لایه داخلی معده (مخاط معده) آغاز میشود. معده بخشی از سیستم گوارش است که غذا را هضم میکند، و این سرطان میتواند به تدریج به لایههای عمیقتر معده و سایر اندامها گسترش یابد. این بیماری اغلب به دلیل رشد غیرطبیعی و غیرقابل کنترل سلولها ایجاد میشود و اگر در مراحل اولیه تشخیص داده نشود، ممکن است به نقاط دیگر بدن متاستاز دهد. سرطان معده بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال شایع است، بهویژه در مردان.
علل ایجاد
علت دقیق سرطان معده مشخص نیست، اما عوامل زیر میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند:
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: باکتریای که باعث التهاب مزمن معده میشود.
- رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد غذاهای نمکسود، دودی، یا گوشتهای فرآوریشده و کم بودن میوه و سبزیجات.
- سیگار و الکل: استعمال دخانیات و مصرف الکل خطر را افزایش میدهد.
- سابقه خانوادگی: وجود سرطان معده در اعضای خانواده میتواند عامل خطر باشد.
- شرایط پزشکی: مانند بیماریهای مزمن معده (مثل گاستریت آتروفیک) یا پولیپهای معده. این عوامل به تنهایی باعث سرطان نمیشوند، اما در کنار هم میتوانند زمینهساز شوند.
علائم و نشانهها
سرطان معده در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است، اما با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:
- احساس پری یا ناراحتی پس از غذا خوردن.
- درد یا سوزش در ناحیه بالای شکم.
- کاهش وزن ناخواسته.
- تهوع، استفراغ (گاهی با خون) یا سوزش سر دل مداوم.
- احساس سیری زودهنگام هنگام غذا خوردن.
- کمخونی یا خستگی شدید به دلیل خونریزی داخلی. در صورت مشاهده این علائم بهویژه بهصورت مداوم، مراجعه به پزشک ضروری است.
روشهای تشخیص
تشخیص سرطان معده با استفاده از روشهای زیر انجام میشود:
- اندوسکوپی: استفاده از یک لوله نازک با دوربین برای بررسی داخل معده و نمونهبرداری (بیوپسی).
- رادیوگرافی با باریم: بلع محلول باریم برای تصویربرداری از معده.
- سیتیاسکن: برای ارزیابی گسترش سرطان به سایر اندامها.
- آزمایش خون: برای بررسی کمخونی یا نشانگرهای تومور.
- آزمایش هلیکوباکتر پیلوری: برای شناسایی عفونت مرتبط. تشخیص زودهنگام میتواند شانس بهبودی را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
روشهای درمان
درمان سرطان معده بسته به مرحله بیماری و سلامت عمومی بیمار تعیین میشود و شامل موارد زیر است:
جراحی
- گاسترکتومی: برداشتن بخشی (پارچهای گاسترکتومی) یا کل معده (توتال گاسترکتومی).
- جراحی تسکینی: برای کاهش علائم در مراحل پیشرفته.
شیمیدرمانی
- استفاده از داروها برای نابودی سلولهای سرطانی، اغلب قبل یا بعد از جراحی.
پرتودرمانی
- استفاده از اشعه برای هدف قرار دادن سلولهای سرطانی، معمولاً همراه با شیمیدرمانی.
ایمونوتراپی یا درمان هدفمند
- داروهایی که سیستم ایمنی را تقویت کرده یا جهشهای خاص در سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند، در موارد پیشرفته.
مراقبتهای پس از درمان
- پیگیری منظم با پزشک برای بررسی عود بیماری.
- تنظیم رژیم غذایی و مصرف مکملها (مثل ویتامین B12) پس از برداشتن معده.
- مدیریت عوارض احتمالی مانند سوءتغذیه یا مشکلات گوارشی.
پیشگیری و توصیهها
پیشگیری کامل از سرطان معده ممکن نیست، اما رعایت موارد زیر میتواند به کاهش خطر کمک کند:
- مصرف رژیم غذایی غنی از میوه، سبزیجات و فیبر و کاهش مصرف غذاهای نمکسود یا دودی.
- اجتناب از استعمال دخانیات و مصرف الکل.
- درمان بهموقع عفونت هلیکوباکتر پیلوری با مشورت پزشک.
- انجام معاینات منظم گوارشی، بهویژه در صورت وجود علائم مداوم یا سابقه خانوادگی.
- مراجعه فوری به پزشک در صورت مشاهده علائم غیرعادی مانند کاهش وزن یا درد مداوم شکم. تشخیص زودهنگام و تغییرات سبک زندگی میتوانند نقش کلیدی در پیشگیری و مدیریت این بیماری داشته باشند.
