تعریف بیماری
تغییرات فیبروکیستیک پستان یک وضعیت شایع و غیرسرطانی (خوشخیم) در پستانهای بانوان است که با ضخیم شدن بافت پستان (فیبروز) و تشکیل کیستهای پر از مایع مشخص میشود. این وضعیت معمولاً در هر دو پستان رخ داده و بافت پستان ممکن است به صورت تودهای یا طنابمانند احساس شود. این تغییرات به عنوان بیماری تلقی نمیشوند، بلکه نتیجه نوسانات طبیعی هورمونی در بدن هستند. این وضعیت بیشتر در بانوان ۲۰ تا ۵۰ ساله مشاهده شده و پس از یائسگی معمولاً کاهش مییابد. گرچه این تغییرات خطر ابتلا به سرطان پستان را به طور ناچیز افزایش میدهند، در اکثر موارد بیخطر بوده و نیازمند معاینات منظم پزشکی هستند
علل ایجاد
علت اصلی این تغییرات، نوسانات هورمونی، بهویژه هورمونهای استروژن و پروژسترون است که در طول چرخه قاعدگی بر بافت پستان تأثیر میگذارند. این تغییرات معمولاً در نیمه دوم چرخه قاعدگی تشدید شده و پس از شروع قاعدگی بهبود مییابند. عوامل دیگری که ممکن است در بروز این وضعیت نقش داشته باشند عبارتند از:
- مصرف زیاد کافئین (مانند قهوه یا چای)، گرچه شواهد علمی قطعی در این مورد وجود ندارد.
- رژیم غذایی پرچرب یا پرنمک.
- استرس یا سابقه خانوادگی این وضعیت. با این حال، این عوامل به طور مستقیم علت بیماری نیستند و هورمونها نقش اصلی را ایفا میکنند. این وضعیت معمولاً ارثی نیست، اما ممکن است در برخی خانوادهها شایعتر باشد.
علائم و نشانهها
علائم تغییرات فیبروکیستیک پستان معمولاً با چرخه قاعدگی مرتبط بوده و پیش از قاعدگی شدت مییابند. شایعترین علائم شامل موارد زیر هستند:
- وجود تودههای متحرک یا گرهمانند در پستانها که ممکن است اندازه آنها تغییر کند.
- درد یا حساسیت در پستانها که میتواند به صورت احساس سنگینی یا پری باشد.
- تورم یا بزرگ شدن پستانها.
- ترشح غیرخونی (معمولاً شفاف یا شیری) از نوک پستان در برخی موارد.
- احساس ناهمواری یا بافت طنابمانند در پستانها هنگام لمس. این علائم معمولاً در هر دو پستان مشاهده شده و پس از قاعدگی کاهش مییابند. در صورت تداوم یا شدت علائم، مشاوره با پزشک برای رد احتمال وجود سایر بیماریها، از جمله سرطان پستان، ضروری است
روشهای تشخیص
تشخیص این وضعیت معمولاً با معاینه بالینی توسط پزشک آغاز میشود. پزشک با لمس پستانها و بررسی علائم و تاریخچه قاعدگی، ارزیابی اولیه را انجام میدهد. در صورت نیاز، روشهای تشخیصی زیر ممکن است به کار روند:
- ماموگرافی: تصویربرداری با اشعه ایکس برای بررسی کیستها یا تغییرات بافتی.
- سونوگرافی: استفاده از امواج صوتی برای شناسایی کیستهای پر از مایع، بهویژه در بانوان جوانتر.
- بیوپسی: در موارد نادر، نمونهبرداری با سوزن برای بررسی سلولهای توده مشکوک انجام میشود. تشخیص این وضعیت معمولاً ساده بوده و نیاز به مداخله جراحی ندارد. در صورت تداوم علائم پس از قاعدگی، بررسیهای تکمیلی توصیه میشود
روشهای درمان
بسیاری از موارد تغییرات فیبروکیستیک پستان نیازی به درمان نداشته و به طور خودبهخود بهبود مییابند. هدف از درمان، کاهش درد و ناراحتی است. روشهای درمانی شامل موارد زیر هستند:
اقدامات خانگی و تغییر سبک زندگی
- استفاده از سوتینهای حمایتی (مانند سوتین ورزشی) برای کاهش درد.
- کاهش مصرف کافئین، نمک و چربی در رژیم غذایی.
- استفاده از کمپرس گرم یا سرد برای تسکین درد.
- ورزش منظم و مدیریت استرس.
درمانهای دارویی
- مصرف داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای تسکین درد.
- در برخی موارد، استفاده از قرصهای ضدبارداری یا درمانهای هورمونی برای تنظیم هورمونها و کاهش علائم.
مداخلات پزشکی
- آسپیراسیون: تخلیه مایع کیستهای بزرگ و دردناک با استفاده از سوزن (روش سرپایی و ساده).
- جراحی: در موارد نادر، برداشتن کیستهای بزرگ یا مکرر با جراحی. درمانها به شدت علائم بستگی دارد. استفاده از مکملهایی مانند روغن گل پامچال یا ویتامین E گاهی توصیه میشود، اما شواهد علمی آنها محدود است. این تغییرات معمولاً پس از یائسگی کاهش مییابد یا برطرف میشود
پیشگیری و توصیهها
برای کاهش علائم و حفظ سلامت پستان، رعایت سبک زندگی سالم توصیه میشود، از جمله:
- رژیم غذایی متعادل با مصرف کم نمک و چربی.
- ورزش منظم و مدیریت استرس.
- انجام معاینات منظم پستان، از جمله خودمعاینه ماهانه و ماموگرافی سالانه پس از ۴۰ سالگی، بهویژه در افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پستان دارند
